107. viteška motorizovana brigada Gradačac: Detalji vezani za nastanak (Autor: Profesor Selmir Idrizović)

Profesor historije Selmir Idrizović, član Udruženja historičara ”SEHARA” Gradačac, opisao je i podsjetio na ratni put koji je ova brigada prošla kao i na put branilaca Gradačca. Sve što pročitate u nastavku postigla je jedna brigada koja je na početku svog postanka imala  7692 borca, a samo je svaki treći borac imao pušku.

Foto: Radio Gradačac

Početkom 1992. godine građani Gradačca, a i cijele Bosne i Hercegovine su osjetili da im se priprema agresija i rat čiji je krajnji cilj bio biološko istrebljenje ne samo bošnjačkog ( muslimanskog) stanovništva, nego svih onih koji ne podržavaju velikosrpsku ideju.

 Stanovnici Gradačca su već u aprilu i martu zbrinuli oko 22.000 izbjeglica iz Podrinja i Posavine. Saznanja o njihovom stradanju i o zbivanjima u okruženju, rezultirala su nastankom prve dobrovoljačke vojne formacija u Gradačcu, a to je bila Patriotska liga. Uporedo sa formiranjem Patriotske lige, opštinske vlasti nakon što su uvidjele da opštini prijeti neposredna ratna opasnost, donose odluku o formiranju jedinica Teritorijalne odbrane i izradi Načela organizovanja odbrane Gradačaca. Svi ljudski i materijalni resursi stavljaju se u funkciju odbrane.

Na dužnost komandanta štaba TO Gradačac, Predsjedništvo Skupštine općine Gradačač u aprilu 1992. g. postavlja potpukovnika Ivana Mijačevića.

Tokom aprila i maja 1992. g. formirana su tri odreda TO, Prvi odred Gradačac – zamišljen kao manevarska jedinica, Drugi odred Tramošnica, Treći odred Mionica, a u ostalim mjesnim zajednicama formirane su čete i vodovi TO. Formirane jedinice Teritorijalne odbrane i Patriotske lige predstavljat će jezgru 107. brigade. Sredinom aprila svi prilazi gradu su bili pod punom kontrolom, a već krajem aprila uspostavljena je i prva linija odbrane u dužini oko 75 kilometara.

Krajem maja pristupilo se preformaciji Opštinskog štaba TO Gradačac u formacijsku strukturu brigade. Formirana je komanda brigade, izviđački vod, četa Vojne policije, Minobacačka baterija a Prvi odred TO preformiran je u Prvi bataljon. Dana 09.06.1992. g. u 10.00 sati u zgradi OŠ  “Jovan Jovanović Zmaj” u     Gradačcu, nastavilo se sa preformacijom jedinica. Tada opštinski štab teritorijalne odbrane Gradačac biva preimenovan u 107. brigadu HVO “Bosanska Posavina”. Prvi komandant brigade bio je potpukovnik Ivan Mijačević. Poslije njega komandanti brigada bili su: pukovnik Ahmed Hanić i major Sadan Imamović.

Formacijski brigada je imala u svom sastavu sedam bataljona koji su formirani tokom 1992.g. Kasnije će biti formiran i 8. Bataljon.

Brigada je bila multietničkog sastava, teritorijalno 98% boraca je bilo sa područja općine Gradačac, 1% iz Modriče i 1% iz ostalih dijelova BIH.

Na dan formiranja ukupan broj boraca i starješina bio je 7692, od toga 301 žena s tim da je 1994.g. brigada imala 9255 boraca, a krajem rata brojala je 6672 borca. Od juna mjeseca agresor vrši stalna granatiranja, upotreba avijacije, helikoptera, bacanje kasetnih bombi, raketiranje vojnih i civilnih objekata i dr. Svoj način ratovanja pokazao je i kada je 18. juna 1992.g. izvršio raketiranje iz VBR-a po užem središtu grada, čiji su posljedice bile   6 ubijenih i 37 ranjenih civila. Drugi događaj koji je pokazao njihove zločinačke namjere desio se 30. juna 1992.g. kada je iz pravca Avramovine neprijatelj izvršio ubacivanje  svojih snaga na raskrsnicu na Kerepu. Tom prilikom izvršili su masakr nad civilima, gdje je ubijeno 11 civilnih osoba, a 6 civilnih osoba je odvedeno u nepoznatom pravcu. Intervencijom naših snaga neprijateljska jedinica je razbijena i tom prilikom zarobljeno je i jedno borbeno oklopno vozilo. Istovremeno branitelji Gradačca, pripadnici 107. brigade zajedno sa jedinicama sa drugih prostora suprostavljaju se neprijatelju nadljudskim snagama. U mjesecu julu, neprijatelj svaki dan izvodi borbena dejstva. Težište borbenih dejstava prenosi na zapadni dio linije odbrane 107. brigade u rejon Jasenice- Rajske- Donjih Krečana i Novalića, gdje uspijeva potisnuti naše snage u dubinu 1 km. U trodnevnim borbama linija odbrane je vraćena, nanešeni su veliki gubici agresoru u živoj sili i materijalno tehničkim sredstvima. Uništena su 3 tenka a 2 su oštećena. Neprijatelj snažno i dalje napada na Novaliće, Rajsku, Jasenicu, Vidu 1i Vidu 2. Po dubini granatira sva mjesta. Sedmog jula prvi puta upotrebljava i avijaciju.

Dana 13.07. borbe su trajale čitav dan. Tog dana uz pomoć boraca iz Živinica, borci čete Vida 2 zarobljavaju i prvi tenk. U ovom periodu PVO 107. brigade je oštetio dva neprijateljska aviona. Tokom druge polovine mjeseca jula izvedena je i uspješna diverzantska akcija u rejonu Jasenice. Naši borci su zarobili dva vojna kamiona, dvadesetak AP i likvidirali 30 neprijateljskih vojnika.

Naše snage su tokom jula uspjele odbiti sve napade uz nanošenje velikih gubitaka neprijatelju u živoj sili i MTS-u( materijalno tehnička sredstva), ali je i 107. brigada u ovim borbama do kraja jula imala 100 poginulih boraca i preko 400 ranjenih.

Početkom avgusta 1992.g. neprijatelj izvodi dva napada prvi na Kamenik a drugi na Okanoviće. Težište svojih napada prebacuje na istočni dio  gradačačkog ratišta, tj. na linije odbrane Turića. Napada oklopno-mehanizovanim snagama sa 10 tenkova. Neprijatelju su naneseni veliki gubici, uništena su dva tenka, oklopni transporter i praga a tri tenka su oštećena. Na tom dijelu ratišta u narednim danima uništena su još dva tenka. Od 4. do 10. avgusta vode se žestoke borbe na liniji odbrane Okanovići- Tramošnica- Turić – Mionica.

Kraj avgusta je karakterističan i po tome što je Komanda brigade zajedno sa komandantima bataljona dogovorila novi koncept odbrane Gradačca i slobodnih teritorija, a to je početak izvođenja aktivnih borbenih dejstava. Iz faze tipične odbrane odlučeno je da će brigada otpočeti izvođenje oslobodilačkih akcija.

Prva akcija koja je isplanirana bila je akcija “AVRAMOVINA – CERIK”.

Cilj akcije bio je oslobađanje sela Avramovina i Cerik, skraćivanje linija odbrane i uspostavljanje prekinute komunikacije prema slobodnim brčanskim teritorijama.

Akcija je izvedena 28. avgusta 1992.g. uz pomoć 108. Brigade Brčko i četom Sladana- Srebrenik. Iz sastava 107. brigade učestvovao je Treći i Četvrti bataljon. U navedenoj akciji oslobođeno je 15 km² teritorije. Neprijatelju su naneseni veliki gubici u živoj sili, na terenu je ostalo 39 mrtvih tijela njihovih vojnika. Tom prilikom zarobljena su i dva tenka, jedan tenk je pripao 107. brigadi.

Nakon toga , neprijatelj maksimalno u borbu uključio i avijaciju. Sedmog oktobra sa 11 aviona bombarduje i raketira Gradačac, 9. oktobra avijacija devet puta dejstvuje, a 10. oktobra avijacija 11 puta dejstvuje.

Dana 15. oktobra  formirana je i manevarska jedinica Sedmi bataljon na dobrovoljnoj bazi od najiskusnijih boraca Prvog i Petog bataljona 107. brigade.

Do kraja 1992.g. uslijedit će dva događaja koji će promijeniti tok rata ne samo na području zone odgovornosti 107. brigade  nego i šire.

Prvi događaj je ” Bitka za oklopni voz“, a drugi oslobodilačka akcija ” Zapad 92“.

Dana 22.10.1992.godine, u ranim jutarnjim satima počinje jak artiljerijski i pješadijski napad naročito izražen na  Lukavac G.(Kamenik)-Hasanbašići,Vidu I i II, Požarike i Sibovac. Cilj ovog napada je bilo prikrivanje  stvarnih namjera. Odmah nakon toga slijedi žestok napad pješadijskih snaga na glavnom pravcu agresora Ledenice Donje-Požarike. U tom vremenu pojavljuje se Oklopni voz iz pravca Mišića ka Industrijskoj zoni Gradačca.

Na Oklopnom vozu bilo je  preko 150 agresorskih vojnika.  Njihov  cilj je bio da  prodru u Industrijsku zonu i napadnu sa leđa naše snage na potezu Požarike–Vida.

Nastupa borba prsa u prsa na širem dijelu linije odbrane s težištem u zahvatu Čardačkog puta. Odlučujuću ulogu u zaustavljanju Oklopnog voza imale su POG-e iz sastava naše i gračaničke jedinice, koje su izbacile voz iz šina, i tenkovske jedinice naše brigade koja je sa četiri pancirna projektila neutralisala vatrena dejstva iz postojećeg arsenala oruđa i oružja na vozu.

Narednog dana naše jedinice vode žestoku borbu na položajima koje je neprijatelj zauzeo u zahvatu Čardačkog puta. Intervencijom 7.bataljona i čete Požarike uspjeli smo vratiti izgubljene položaje i nagnati četnike u bjegstvo. U toj borbi zaplijenili smo Oklopni voz, a agresoru su nanešeni veliki gubitci u živoj sili i MTS-u, u ovoj bitci  zaplijenjene su i velike količine naoružanja, municije i opreme.

Dana 7. oktobra u 10.00 sati otpočela je oslobod. akcija  “ZAPAD 92”

U ovim borbenim dejstvima oslobođeno je oko 20 km² teritorije, oslobođena su mjesta: Jasenica, Rajska, D. Krečane, dijelovi Novalića, Njiverica, dio Vide 1 i dio Vide 2.  Zarobljena je velika količina MTS-a.

Na prvu godišnjicu ARBiH, 107. HVO brigadi „ Bosanska Posavina“ ukazana je velika čast.  Za naročito ispoljene zasluge u odbrani Republike, zaštiti građana, iskazanoj hrabrosti, odlučnosti i požrtvovanosti u izvršavanju borbenih i drugih zadataka, kao i ostvarenim ukupnim rezultatima u borbi protiv agresora, brigadi je dodijeljen naziv “Viteška”. Naša brigada je bila prva brigada u ARBiH kojoj je dodijeljen taj častan naziv.

Januar 1994.g. je obilježilo preimenovanje brigade iz 107. Viteška brigada HVO „ Bosanska Posavina“ u 107. „ Viteška“ motorizovana brigada Gradačac.

Dana 05.05.1994.godine izvršena prva podjela ratnog priznanja značke “Zlatni Ljiljan” za 21-og borca 107 Viteške mtbr. Gradačac.

Do oktobra nije bilo značajnijih borbenih dejstava, što je omogućilo pripremu naših snaga za ofanzivna dejstva pod nazivom ”ISTOK 94”, kojom bi bio oslobođen SI dio privremeno zaposjednute teritorije općine Gradačac, tj. mjesta: Sibovac, Huskići, Liporašće.

Oslobodilačka akcija “Istok 94” počela je 17. oktobra 1994.g.  . U početnom toku akcije postizanjem potpunog iznenađenja, nanošenjem velikih gubitaka u živoj sili i MTS-u u potpunosti je izvršen zamišljeni zadatak.  Nakon uspostavljanja nove linije odbrane agresor je pokušao povratiti izgubljeno.. U toku akcije „ Istok 94“ naša brigada je imala 22 poginula borca, 169 lakše i teže ranjenih i jednog nestalog borca.

Nakon završetka akcije “Istok 94”, do kraja godine nije bilo značajnijih borbenih dejstava ni sa jedne strane. U tom periodu vršene su intezivne pripreme za preformaciju 107. Vmtbr.  u dvije brigade..

Po naredbi Komande Drugog Korpusa ARBiH, 15.01.1995. g. 107. Vmtbr. preformirana je i preimenovana u 213. Vmtbr. Gradačac. Isti dan počela je egzistirati i 217. Viteška brdska brigada Gradačac. Na svom ratnom putu brigada je bila izložena napadima neprijatelja iz svih vrsta naoružanja. Zajedno sa stanovništvom, općine je izdržala 45 bombardovanja i raketiranja avijacije. Napadana je iz svih vrsta oruđa, gađana raketama zemlja- zemlja, napadnuta oklopnim vozom. Od početka pa do prestanka borbenih dejstava, brigada je imala 617 poginulih boraca, 1926 ranjenih i 20 nestalih boraca. Zbog velike hrabrosti i požrtvovanja u borbama, 38 boraca je odlikovano odlikovanjem “Zlatni ljiljan”, oko 220 boraca je pohvaljeno i nagrađeno za hrabrost.

U svojoj zoni odgovornosti 107. / 213. Vmtbr. je uništila:  Oklopni voz , na desetine tenkova, praga,  transportera, 1 helikopter,  haubica, beztrzajnih topova,  protuavionskih topova ,  više motornih vozila. Zaplijenila: 3 tenka, 1 borbeno oklopno vozilo, 7 protuavionskih mitraljeza, 4 protuavionska topa, 6 motornih vozila, 14 monobacača, preko 450 komada pješadijskog naoružanja, stotine hiljada metaka i dr.  Na gradačačkom ratištu neprijatelj je imao preko 1500 poginulih vojnika.

Sva ova gore navedena dešavanja: napadi, bombardovanja, odbrane, oslobodilačke akcije, stradanja, uništavanja, dešavalo se na površini od oko 200 km².

Viteška 107. brigada je stvarala i branila samostalnost i nezavisnost Republike Bosne i Hercegovine. Stvarala je i pisala svoju historiju, historiju Gradačca i BIH. Dala je puni doprinos u borbi protiv agresije, ispunila je svoj zadatak: Odbranila zemlju, stanovnike, svoj grad.

Dan brigade je bitan i zbog toga što je danas kako vrijeme odmiče njenih boraca sve manje među živima a onih koji trebaju i moraju da znaju, šta je u to vrijeme bilo, kako smo se branili i odbranili, protiv koga smo se borili, sve više. Mi moramo njima prenositi ta saznanja i na taj način njegovati tradiciju sjećanja na 107. Vitešku motorizovanu brigadu, graditi budućnost sa sjećanjem na nju, boriti se protiv zaborava. Na to nas obavezuje hiljadugodisnja drzavnost BiH, nasa sadasnjost i buducnost nase djece.

Selmir Idrizović, prof. historije

 

skandal.ba

 

 

           

 

Podijeli

PRETHODNA

FBiH: Doktori medicine i stomatologije izlaze na proteste

SLJEDEĆA

Press konferencija povodom promocije knjige “Dnevnik seobenog lica”